In 2023 reed ongeveer 29 procent van de fietsende Nederlanders uitsluitend op een elektrische fiets, waarvan meer dan de helft 50 jaar of ouder is. Tussen 2021 en 2023 nam het aandeel uitsluitend elektrische fietsers met ongeveer een kwart toe. Het aantal jongeren tot 24 jaar dat uitsluitend de elektrische fiets gebruikt is tussen 2021 en 2023 verdubbeld. Nederlanders kiezen de e-fiets vooral omdat het makkelijker is en ze langere afstanden kunnen fietsen. Jongeren waarderen vooral de snelheid. Zij gebruiken net als werkenden de e-fiets ook voor kortere afstanden.
Gezondheidseffecten
Gezondheidsvoordelen van de elektrische fiets doen zich vooral voor als de e-fietsrit een autorit vervangt. In Nederland vervangt de elektrische fiets vooral de gewone fiets en minder de auto of het ov. Alleen voor woon-werk verkeer gebruikt men de e-fiets ook als vervanging van de auto.
Als de e-fietsrit een gewone fietsrit vervangt is er sprake van gezondheidsverlies als de fietser even ver of even lang blijft fietsen. De fitheid en spierkracht kunnen dan afnemen omdat fietsen op een e-fiets minder intensief is. Fietst men langere afstanden door het gebruik van de e-fiets, dan kan er mogelijk wel gezondheidswinst zijn.
Voor jongeren is het gebruik van de elektrische fiets daarom naar verwachting negatief voor de gezondheid. Voor ouderen en mensen met een beperking, ernstig overgewicht of een chronische aandoening, heeft de elektrische fiets juist gezondheidsvoordelen. Zij kunnen hierdoor langer blijven fietsen en meer betrokken blijven bij de maatschappij wat tot mentale en fysieke gezondheidswinst leidt.
Veiligheid
Uit recente cijfers van de Spoedeisende Hulpafdelingen in Nederland is gebleken dat mensen die op een e-fiets reden een grotere kans hadden op aanzienlijk letsel of ziekenhuisopname dan mensen op een gewone fiets. Daar tegenover staat dat er nog geen uitsluitsel is over de mate waarin het fietsen op een e-fiets het risico op een ongeval vergroot. De verwachting is dat het risico op ongevallen en letsel groter is door de grotere snelheidsverschillen, drukte op de weg en zwaardere fietsen.
Een positief veiligheidspunt aan elektrische fietsen is dat ze vaak betere verlichting hebben.
Milieu
Als de e-fiets in plaats komt van de auto heeft dit voordelen voor het milieu. Niet alleen in de uitstoot, maar ook in het ruimtegebruik: er zijn minder parkeerplekken en asfalt nodig waardoor er meer ruimte komt voor groen. Nadeel van de e-fiets is het gebruik van schaarse grondstoffen, de grotere vraag naar elektriciteit en relatief korte levensduur van de accu.
Experts: e-fiets ongunstige ontwikkeling
De meerderheid van de experts die RIVM heeft geraadpleegd vindt de opkomst van de e-fiets in het algemeen een ongunstige ontwikkeling. Voor de meeste mensen zal het gebruik ervan leiden tot minder lichamelijke activiteit en dus een negatief effect hebben op de gezondheid. Daarbovenop komen de grotere kans op letsel en de negatieve milieu-effecten van accu’s. Voor jongeren is de e-fiets nog ongunstiger omdat ze een lage risicoperceptie hebben en hun motorische ontwikkeling en fietsvaardigheid achterblijven door al jong een e-fiets te gebruiken. Een minderheid van de experts noemt de ontwikkeling gunstig omdat de e-fiets kansen biedt voor meer actieve mobiliteit.
Aanbevelingen
Op basis van de resultaten van het onderzoek beveelt RIVM onder meer aan om voorlichting en educatie te bieden aan kinderen, ouders en volwassenen over het gunstige effect van voldoende bewegen voor de gezondheid en over veilige leefomgeving. Daarnaast zou men het gebruik van de e-fiets voor korte afstanden moeten ontmoedigen en de gewone fiets aantrekkelijker moeten maken.
Gemeenten kunnen overwegen om 30 km/u-zones aan te leggen waardoor fietsers zich veiliger voelen en automobilisten mogelijk vaker kiezen voor de elektrische fiets. Ook bredere fietsstroken kunnen hierbij helpen. De e-fiets biedt een kans om actieve mobiliteit meer centraal te stellen en de omgeving milieuvriendelijker in te richten.
Tenslotte kan de helmplicht de negatieve gevolgen van de verkeersonveiligheid verkleinen.
Om beter te kunnen inschatten wat de effecten van het toenemende gebruik van de e-fiets zijn is er volgens het RIVM behoefte aan meer kennis over de inspanning die de fietser op een e-fiets levert en over welk vervoermiddel de e-fiets vervangt en aan een betere registratie van het fietstype bij ongevallen.
Notitie
Voor het onderzoek maakte RIVM gebruik van data uit de Leefstijlmonitor van RIVM en VeiligheidNL, literatuuronderzoek en een expertbijeenkomst. De volledige notitie is
hier te lezen.
Bron: RIVM