Kenniscentrum voor fietsbeleid

Trauma units call for bicycle helmets

2010
plaatje

Use of a bicycle helmet leads to a reduction by 63% to 88% of the risk of head injuries. An obligation to wear a bicycle helmet will meet with much resistance from interest groups. Yet trauma units emphasize that a helmet may reduce head and brain injuries particularly in children.

Annually 26,000 children and adolescents are treated in Emergency Departments in the Netherlands after a cycling accident, approximately 2,000 of whom will be hospitalized and on average 31 children will die. Many of these accidents lead to head injuries, according to TraumaNet AMC, a joint venture of hospitals in and around Amsterdam.
A bicycle helmet may prevent head injuries in cyclists. But it is important not to give the impression that cycling is dangerous, as this may likely deter parents from allowing their children to ride a bicycle, as revealed at a recent conference organised by TraumaNet.
Although it is useful to point out to parents of children aged 4-8 that wearing a helmet has its advantages cycling interest groups, among others, say it is not advisable to make wearing a helmet obligatory. They emphasize possibilities for playfully promoting helmets, like the campaign in the province of Zeeland, where children wearing a helmet to school had a chance to win nice prizes.
It is still a matter of concern that wearing a helmet is only useful when it is done correctly, which is quite often not the case. For instance children in a hurry to join their friends cycling away may put on the helmet too fast and carelessly.
Over the age of 8 it is increasingly hard to motivate children and adolescents to wear a helmet, the conference revealed. In other countries this is the reason that almost none of the children between the ages of 10 to 18 rides a bicycle, except for sports and recreation. Children in this age group are extremely opposed to using a helmet. “You look like a fool”, “It is not cool”, “It is awkward”, “No place to store it”, “Feels weird on my head”, “Ruins your hair”, are some of the arguments.

Nieuws
2010
Zes Zeeuwse basisschoolleerlingen ontvingen een prijs van de provincie omdat ze op weg naar school regelmatig een fietshelm dragen. Die is gratis verstrekt in het kader van de campagne 'Coole kop, helm op!'.
Rapport
Ir. L.T.B. van Kampen - SWOV , SWOV, rapport R-2007-9
2008
De onveiligheid van fietsers is in de loop der jaren verslechterd, althans gemeten aan de ontwikkelingen van in het ziekenhuis opgenomen fietsers. Bovendien is de letselernst van deze gewonden niet of nauwelijks afgenomen. Dit rapport doet verslag van een nadere analyse van de groep fietsgewonden aan de hand van gegevens uit de Landelijke Medische Registratie.
Rapport
W. Ormel, K. Klein Wolt, P. den Hertog , Rijkswaterstaat Dienst Verkeer en Scheepvaart
2008
Het vele fietsen in Nederland brengt met zich mee dat er ook veel ongelukken gebeuren. Zonder kennis over oorzaken van enkelvoudige fietsongevallen is het lastig om te komen tot goede maatregelen die de ongevallen zouden kunnen voorkomen. Om die reden heeft Rijkswaterstaat Dienst Verkeer en Scheepvaart (RWS DVS) aan Consument en Veiligheid gevraagd hier onderzoek naar te doen.
Nieuws
2010
Ondanks alle gevaren die je als fietser tegen kunt komen in het verkeer, is het toch een stuk gezonder om de auto te laten staan en met de fiets te gaan. Dat stelt het IRAS (Institute for Risk Assessment Sciences) van de Universiteit Utrecht en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).
Nieuws
2008
Als het aan minister Eurlings ligt, wordt de fietshelm voor kinderen verplicht. Hij schrijft dat in een brief aan de Kamer als toelichting op het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2008-2020.
Factsheet
SWOV
2009
Niet-Nederlandse feiten over veiligheidseffecten van helm-gebruik, vrijwillig of verplicht.
Artikel
Otto van Boggelen (Fietsersbond) , Vogelvrije Fietser
1999
Opinieartikel over de invloed van risicocompensatie op de verkeersveiligheid en het beleid
Rapport
Richard Burton , University of the West of England - department Transport Planning
2008
In dit rapport is ingegaan op de vraag: in hoeverre fietsers een realistische overtuiging hebben ten aanzien van fietshelmen, en of ze een realistische overtuiging hebben van het risico dat fietsen met zich mee brengt, en in hoeverre men denkt dat deze twee in verband staan met elkaar.
Frederik Depoortere (Brussels Hoofdstedelijk Gewest)
01-09-2010 @ 10:52

Heeft iemand vergelijkende cijfers over het aantal hersenletsels bij andere categoriëen weggebruikers ? Met andere woorden : is er een basis om enkel fietsers aan te moedigen een helm te dragen ?

01-09-2010 @ 18:40

Maar liefst 63 tot 88 % minder hoofdletsel. Het klinkt te mooi om waar te zijn, en dat is het dan ook!!

De onderzoeken waarmee deze cijfers ondersteund worden zie ik heel graag, want al jaren volgen "wij" in de ligfietswereld deze campagne, en voor zover ons bekend zijn er zowel statistieken die wijzen op geen verschil maar ook met een verhoogde en met een verlaagde kans op letsel. Het komt er erg op aan hoe en waar je terecht komt, en de helm kan, doordat hij het hoofd groter maakt, zorgen voor een nare ruk aan het hoofd, waardoor wiplash waarschijnlijker wordt. Ook de passing en bevestiging van de helm is een belangrijk punt. Is dat niet heel erg goed, dan zal de helm draaien, van het hoofd af schuiven en zo kan het bandje letterlijk een wurgbandje worden, of kan de helm afvliegen en daardoor ook niet meer beschermen. De ilussie van veiligheid zal echter wel zorgen voor roekelozer gedrag. Men weet zich immers beter beschermd, en is daarom geneigd tot risicovoller gedrag. Er is dus veel over te zeggen, en zomaar wat percentages de wereld inslingeren is echt te kort door de bocht.

Zolang er geen gedegen onderzoeken bekend zijn raad ik aan om heel terughoudend te zijn met hoogdravende cijfers. Onderbouw het eerst maar eens, voordat we de helmproducenten gaan helpen aan meer omzet. 

Groet:

Quesjer, Zwolle

Riet Beukert (particulier)
01-09-2010 @ 21:17

En ondertussen wordt het wegdek van fietspaden zwaar verwaarloosd waardoor mensen vallen (zoals ik). En wordt de verantwoording weer bij de fietser gelegd. Ik voorspel dat veel mensen ipv  de fiets de auto pakken. Trouwens waarom geen helmplicht voor automobilisten? Kan iemand mij één reden geven waarom een helm om hoofdletsel tegen te gaan ook niet voor hun zou gelden?  Ik weet het wel: daar kan je toch niet mee aankomen, stel je voor zeg, zou er niemand meer in de auto kruipen. Ik draag zelf vaak een helm op lange tochten maar vind het niet prettig en je zit altijd met die helm als je even van de fiets af gaat. Zal overigens op scholen ook een probleem zijn -voor zover ze überhaupt nog op de fiets zitten.

Ron Hendriks (Reith | Hendriks)
02-09-2010 @ 20:33

De cijfers komen van TraumaNet AMC. Volgens een conservatieve schatting van de SWOV op basis van de literatuur resulteert het goed gebruik van een goede fietshelm tot 45% minder kans op hoofd-/hersenletsel, 33% minder kans op hersenletsel, 27% minder kans op gezichtsletsel en 29% minder kans op dodelijk letsel. De 45% minder kans op hoofd-/hersenletsel zou voor Nederland betekenen dat, als alle Nederlanders op een goede manier een onbeschadigde fietshelm zouden dragen, er jaarlijks bijna 1000 minder fietsers in het ziekenhuis terecht zouden komen met een diagnose van hoofd-/hersenletsel.

Paul Schepers (Rijkswaterstaat Dienst Verkeer en Scheepvaart)
20-09-2010 @ 13:16

Goed om te zien dat er vanuit de medische wereld aandacht is voor letsels bij fietsers. Wel zou ik, naast het al eerder genoemde discussiepunt over de effecten, graag enkele aanvullende aandachtspunten willen noemen.

Ten eerste een punt in verband met de cijfers. Het getal van 26.000 in het persbericht zonder de leeftijdgroep te vermelden en zonder af te bakenen tot slachtoffers met hoofdletsel vind ik niet informatief. De meeste ongevallen onder jonge fietsers zijn enkelvoudige fietsongevallen en bij deze ongevallen zijn positieve effecten door de fietshelm te bereiken (bij andere ongevallen is minder effect te verwachten). In een recente brief aan de Tweede Kamer noemt de Minister van Verkeer en Waterstaat de volgende cijfers (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29398-221.html) op basis van onderzoek door de Stichting Consument en Veiligheid: Jaarlijks worden circa 450 fietsers in de leeftijd van 0 tot 9 jaar op een Spoedeisende hulpafdeling van een ziekenhuis behandeld aan hoofdletsel als gevolg van een eenzijdig fietsongeval. Bij de ziekenhuisopnamen is sprake van 220 personen in de leeftijd van 0 tot 9 jaar door een eenzijdig fietsongeval.

Ten tweede wil ik andere oplossingen onder de aandacht brengen. Het lijkt mij dat het hoofddoel is om hoofd- en hersenletsel te voorkomen. In dat geval zou het zoeken naar oplossingen niet beperkt moeten worden tot alleen de fietshelm. Stichting Consument en Veiligheid merkt in haar rapport terecht op dat een fietshelm geen afdoende bescherming biedt bij botsingen. Daarvoor zijn inmiddels andere middelen in ontwikkeling die tevens hoofdletsels bij aanrijdingen van voetgangers kunnen voorkomen, namelijk een airbag op de motorkap en op de voorruit van personenauto’s: http://fietsen.web-log.nl/fietsen/2010/02/proef-met-airba.html TNO doet hier onderzoek naar en de resultaten lijken veelbelovend.

Tenslotte is het vanuit een medische invalshoek aan te bevelen om naar de totale gezondheidseffecten van maatregelen te kijken. Dat betekent concreet dat we moeten kijken naar effecten op het fietsgebruik. We hebben in onze samenleving te maken met een toenemend aantal mensen met overgewicht, o.a. door bewegingsarmoede. In Nederland komen veel mensen door te fietsen dagelijks aan een minimale hoeveelheid beweging. Het huidige voorlichtingsbeleid voor speciale groepen (wielrenners en mountainbikers met een hoge snelheid) en kinderen zal geen groot effect op het fietsgebruik hebben. Voorlichting lijkt het helmgebruik te stimuleren. Zo zagen we in een recent onderzoek dat ongeveer de helft van alle slachtoffers op racefietsen of mountainbikes een helm droeg (http://www.fietsberaad.nl/library/repository/bestanden/Onderzoek_Enkelvoudige_fietsongevallen.pdf). Het voorlichtingsbeleid werkt dus in de groep waar de helm relatief veel voordeel kan hebben. Kortom, het huidige voorlichtingsbeleid kan positieve effecten sorteren zonder dat er veel neveneffecten zijn die de winst teniet doen. Recent onderzoek (http://ehsehplp03.niehs.nih.gov/article/info%3Adoi%2F10.1289%2Fehp.0901747) laat zien dat de gezondheidswinst van fietsgebruik het gezondheidsverlies door fietsongevallen ruimschoots overtreft. Voor maatregelen betekent dit dat de gezondheidswinst door een ongevalreductie heel makkelijk tenietgedaan kan worden door gezondheidsverlies als gevolg van een kleine reductie van het fietsgebruik. We kennen in Nederland een hoog aandeel utilitair fietsgebruik (woon-school-werk, winkelen, etc) in vergelijking met andere landen. Een fietshelm is in zulke gevallen onhandig om mee te nemen en voor sommige mensen slecht voor hun kapsel. Zou er ooit besloten worden tot een helmplicht, dan is er minimaal een klein, wellicht zelfs een substantieel negatief effect op het fietsgebruik te verwachten. De totale gezondheidswinst is daardoor nihil of zelfs negatief. Het is dan ook aan te bevelen om bij het denken over de fietshelm het fietsgebruik en daarmee de totale gezondheidseffecten in beeld te houden.

Jan Pielkenrood (Fietsersbond-Alkmaar)
25-09-2010 @ 16:13

Ik ben net terug uit Duitsland waar ik een fietsvakantie had. In heel Duitsland wordt veel vaker de fietshelm gedragen.

Aan het einde van de vakantie was ik in (studentenstad-) Göttingen. Daar was het fietsgebruik zeker 20x hoger. En toen viel me op dat daar vrijwel geen fietshelm te bekennen was.

De fietshelm in Duitsland heeft nmm met dezelfde angst te maken als waarmee de Duitse fietsers zich naar de slechte en smalle trottoirs laten verbannen. In Göttingen reden veel meer fietsers op het mooie gladde asfalt voor de auto's en staken de middelvinger op naar de verplichte kapotte trottoirs. Duidelijk een kwestie van fietsemancipatie die in NL een stuk verder is. Fietsers hebben recht op een goede weg en moeten niet verbannen worden om de auto's meer ruimte te geven zoals in veel Duitse steden is bedacht.

Mijn visie is dan ook dat het meer propageren van de fietshelm de (ouders van ) fietsers angstiger maakt, waardoor het fietsgebruik afneemt en het busgebruik toeneemt. Dat lijkt mij geen goede ontwikkeling.

In Duitsland heb je door het slechte fiets'wegdek' overigens veel meer aan kniebeschermers dan aan valhelmen. Is er al een kniebeschermerlobby?

06-10-2010 @ 16:45

Het is in ieder geval duidelijk, dat er nogal wat gechoogeld wordt met cijfers. Toch nog maar een website noemen, die hier specifiek over gaat: www.cyclehelmets.org met alle onderzoeken etc. Hun conclusie is in ieder geval, dat die 45% van het SWOV geen conservatieve maar een overoptimistische inschatting is van het effect van helmgebruik. Eigenlijk zijn alle onderzoeken, zowel die de ene kant op pleiten als die de andere kant op pleiten, als ik de wetenschappelijke discussie daarover zie, zeer aanvechtbaar. En het enige wat vaak gebeurd, is dat overzichtsstudies melden, dat er meer studies zijn die significant effect van de helm melden, dan studies die dat niet doen, terwijl eigenlijk geen studie de toets der kritiek kan doorstaan. (Kortom er is niet één gezaghebbende studie of visie).

Op dit moment is eigenlijk geen zinnig onderzoek mogelijk is, naar mijn mening. Want óf er worden nauwelijks helmen gedragen (Nederland), óf er wordt (vele andere landen) nauwelijks gefietst en is de manier van fietsen onvergelijkbaar met die in Nederland. Natuurlijk is het als wetenschapper begrijpelijk als je iemand op de operatietafel hebt liggen met letsel, waarvan je denkt dat het voorkomen had kunnen worden als zo iemand een helm had gedragen. Maar datzelfde zou dan ook moeten gelden voor voetgangers en automobilisten. Intuïtief voelt het argument van Theo Zeegers (Fietsersbond) goed aan: Een helm helpt alleen echt bij een eenzijdig ongeval met hoge snelheid. Dus voor wielrenners.

Hoe dan ook. Ik ben benieuwd of op het symposium van maandag 11 oktober bij het AMC men de cijfers kan waarmaken, die men claimt. In ieder geval overschrijdt de claim van prof. Goslings (75% minder hersenletsel) vrijwel alle studies ruimschoots. Ikzelf zou veel meer inzetten op 30 km-zones bij gemengd verkeer, kindvriendelijke woonwijken en kinderen beter leren fietsen.

Tenslotte kan ik uit de cijfers echt geen wijs meer: In ieder geval zijn er jaarlijks 35 dode fietsers tussen 0-14 jaar. Een kwart daarvan hersenletsel: 9 doden. Zouden deze doden (of zwaar hersenletsel) echt voorkomen kunnen worden met een helm??

Theo Zeegers (Fietsersbond)
07-10-2010 @ 15:12

De vraag die Hans oproept is heel terecht. Zeker als je weet dat de fietshelm conform Europese regelgeving ontworpen is voor een impactsnelheid van 18 km/h. Bij gevolg biedt een fietshelm bij een aanrijding met een motorvoertuig hoegenaamd geen bescherming. Dat roept de vraag op hoe de verdeling is van ongevallen over leeftijden en botspartners. Onderstaande grafiek schetst het antwoord (bron: LMR2007 via COGNOS-SWOV): link naar grafiek.

Uit deze grafiek blijkt overduidelijk dat de grote aantallen fietsers met hoofdletsel te vinden zijn in de leeftijdsgroep van 12 – 25 jaar en dat zij in overwegende mate het slachtoffer zijn van een aanrijding met een motorvoertuig.

Anders dan vaak gesuggereerd, vindt het meeste hoofdletsel dus niet plaats onder jonge kinderen en is het meeste hoofdletsel niet het gevolg van een val van de fiets of een ander eenzijdig ongeval. Het hoge aantal onder 12-25 jarige kan overigens grotendeels verklaard worden uit hun hoge fietsgebruik.

Om de grootste groep fietsers met hoofdletsel, dus die ten gevolge van een aanrijding met een motorvoertuig, daadwerkelijk te beschermen, heeft de Fietsersbond het initiatief genomen om te komen tot de ontwikkeling van een airbag aan de buitenzijde van de auto. Volgens recent onderzoek van TNO kan een dergelijk systeem 44 dodelijke slachtoffers op jaarbasis voorkomen.

Mikael Colville-Andersen (Copenhagenize Consulting)
20-12-2010 @ 20:38

Here's a link to a graph about helmet use and children cycling in Sweden. Look at the graph. Fewer children children cycling since helmet promotion began - but who cares! More helmets sold! Wonderful! Get promoting helmets, Netherlands!

And Sweden used to be one of the world's great cycling nations.

Randy Rzewnicki (ECF)
21-12-2010 @ 10:07

Why was this article included in the December 20 Newsletter when there are serious questions about the data which is the basis for the arguments? Since the first comment appeared in September there have been many criticisms here of the "playing with statistics" and "single-minded" approach. If Mr Hans Voerknecht from Fietsberaad and Theo Zeegers from Fietsersbond say there's problems, why has the Fietsberaad again published this story repeating the seriously contested statement "Use of a bicycle helmet leads to a reduction by 63% to 88% of the risk of head injuries."? Some academicians consider that to be entirely false. What is the Fietsberaad doing sending such messages into the world again?

Reactie plaatsen

Alleen geregistreerde gebruikers kunnen een reactie plaatsen. Vul a.u.b. uw e-mailadres in om uw registratie te controleren

E-mail: