Kenniscentrum voor fietsbeleid

Australisch onderzoek: effect verplichte fietshelm gering of zelfs negatief

2012
plaatje

Het verplicht stellen van de fietshelm heeft in streken waar het onveilig fietsen is mogelijk een klein positief effect. Maar als het met de verkeersveiligheid goed geregeld is, werkt de fietshelm juist averechts. Dat stelt een Australische studie naar de gezondheidseffecten die een gevolg zijn van eventuele invoering van de helmdraagplicht.

De studie is verschenen in het tijdschrift van de Society for Risk Analysis en gebaseerd op het modelmatig doorrekenen van alle gezondheidseffecten die te maken kunnen hebben met een helmdraagplicht. Aan de ene kant kan een helm hersenletsel voorkomen. Aan de andere kant kan de helm leiden tot minder fietsgebruik. En dat laatste heeft weer gevolgen voor de gezondheid.
Onderzoeker Piet de Jong van de Macquarie University in Sydney stopte de resultaten van bekende studies naar de verschillende effecten in een model. Daarbij kwam naar voren dat er vier parameters zijn die bij beschouwing van het totale effect van een verplichte fietshelm vooral van belang zijn. Naast de mate van effectiviteit van de helm om hoofdletsel te voorkomen, moet men rekening houden met het effect dat fietsen cq. bewegen heeft op de gezondheid. Daarnaast is van belang hoeveel fietsers daadwerkelijk stoppen met fietsen. En tenslotte moet men het aantal fietsongevallen dat tot hoofdletsel leidt in ogenschouw nemen. Een positief netto-effect is alleen te verwachten in verkeersonveilige streken onder de aanname dat de helm daadwerkelijk hoofdletsel voorkomt en relatief weinig fietsers ermee stoppen, aldus concludeert de Jong.

Nieuws
2006
Jaarlijks belanden 67.000 fietsers op een Spoedeisende hulpafdeling (SEH) van een ziekenhuis na een ongeval. Bijna een kwart van de slachtoffers loopt hoofdletsel op. De Stichting Consument en Veiligheid grijpt de cijfers aan om de discussie over de fietshelm nieuw leven in te blazen.
Factsheet
SWOV
2009
Niet-Nederlandse feiten over veiligheidseffecten van helm-gebruik, vrijwillig of verplicht.
Nieuws
2010
Zes Zeeuwse basisschoolleerlingen ontvingen een prijs van de provincie omdat ze op weg naar school regelmatig een fietshelm dragen. Die is gratis verstrekt in het kader van de campagne 'Coole kop, helm op!'.
Nieuws
2010
Six elementary school pupils from towns in the province of Zeeland have received a provincial prize, for often cycling to school wearing the helmet provided free of charge by the provincial bike helmet project Coole kop, helm op (Be cool, wear a helmet!)
Nieuws
2010
Helmgebruik leidt tot een vermindering van het risico op hoofdletsel met 63% tot 88%. Een verplichting tot het dragen van een fietshelm kan rekenen op veel weerstand bij belangenorganisaties. Maar traumacentra benadrukken dat de helm hoofd- en hersenletsel met name bij kinderen kan terugdringen.
Nieuws
2010
Use of a bicycle helmet leads to a reduction by 63% to 88% of the risk of head injuries. An obligation to wear a bicycle helmet will meet with much resistance from interest groups. Yet trauma units emphasize that a helmet may reduce head and brain injuries particularly in children.
Factsheet
SWOV
2009
Facts from other countries about safety effects of voluntary or compulsory use of bicycle helmets
Artikel
Theo Zeegers, Fietsersbond , Congresbijdrage 39 NVC 2011
2011
Kort en scherp overzicht van effectkennis over fietshelmen.
Peter Buter (VVN)
04-06-2012 @ 11:08

Als dit rapport gebaseerd is op de fietssituaties in Australie kan ik me er iets bij voorstellen. Ik mag toch aannemen dat men zich realiseert dat de fietsdichtheid en de verkeerssituaties in Nederland niet te vergelijken zijn. Vraag me ook af wat de meerwaarde is voor het Fietsberaad om dit te publiceren.  Zijn de signalen uit de medische hoek niet alle reden om het dragen van een fietshelm te promoten? Dat hierdoor minder gefietst zal worden betwijfel ik zeer. 

Leo Maathuis (Fietsersbond)
04-06-2012 @ 11:28

In Nederland zal het effect op de gezondheid tgv. van het verplichten van de helm nog sterker negatief zijn, omdat relatief meer mensen de fietsbeweging zullen inruilen voor alternatieven waarbij ze minder beweging krijgen.

Sowieso is de gezondheidswinst van de helm zeer beperkt, want beperkt tot die gevallen waarbij de relatieve snelheid tussen hoofd en obstakel laag is.

Pieter Hoeberichts (Fietsersbond)
04-06-2012 @ 15:44

ik verwacht bij evt invoering van helmplicht in Nederland een decimering van het aantal fietsbewegingen, waarbij velen in de auto stappen, ,en dus een toename van het fileprobleem in ons zeer dicht bevolkte land. (australie is wat dat betreft heel anders).  Zo een sterke afname deed zich ook voor bij bromfietsers (jaren 70) toen de bromfietshelmplicht werd ingesteld, en vervolgens werd de snorfiets uitgevonden: geen helmplicht, en daardoor populair.

Adriaan Walraad (Walraad verkeersadvisering bv)
04-06-2012 @ 18:19

het standpunt van de fietsersbond, als zouden fietshelmen slecht zijn voor verkeersveilgheid, is kortzichtig of op zijn minst ongenuanceerd. De beeldvorming door de fietsersbond schaadt het fietsen juist. Vooropgesteld: natuurlijk  is een wettelijke invoering in Nederland niet aan de orde. 

Wie van skien houdt, heeft gezien dat de helm op de skipiste -geheel vrijwillig!-  zijn entree gemaakt heeft.  Een ski'er kan zelf kiezen voor een helm, geloof het of niet.

Ook fietsers kunnen zelf kiezen voor een helm. vanwege verhoogd risico en zonder dat dat ook maar een fietskilometer scheelt.  Mijn kinderen hebben een helm in de jaren dat zij leren fietsen- ook al woon ik in fietsstad Houten. Zelf heb ik een helm op als ik de racefiets naar mijn werk fiets, in fietsstad 's-Hertogenbosch. En op weg naar het station heb ik geen helm op....

de aanname 'wel helm is niet fietsen' is dus ongenuanceerd. En zelfs de aanname 'een helm wil je niet' is ongenuanceerd. 

A.J.M. Kroon (Fietsersbond)
04-06-2012 @ 20:56

Ik zou het op prijs stellen als er onderscheid wordt gemaakt bij een evt. helmplicht voor (jonge) kinderen en volwassenen.

Laten we een voorbeeld nemen aan landen als Duitsland, waar een helmplicht voor kinderen is. In de grote steden in Nederland zie ik gelukkig veel verstandige ouders die hun kind een helm opzetten. Staat nog leuk ook!

Fietsersbond: niet alles over één kam scheren svp.

 

Jos Kroon (Fietsersbond Zuidplas)

Leo Maathuis (Fietsersbond)
04-06-2012 @ 21:19

Het klopt dat je niet alles en iedereen over een kam moet scheren.. Ik heb mijn zoon - en zonder helmplicht - met een helm op in het begin laten fietsen en skaten en mijn dochter niet..

Het gaat niet over wel of niet een helm dragen, maar het is de verplichting waartegen de Fietsersbond zich - naar mijn mening - verzet.

Riet Beukert (particulier)
04-06-2012 @ 21:28

Ik ben faliekant tegen de fietshelm. Zelfs het promoten vind ik al slecht want het is gewoon een opzetje om later in de tijd de helm te verplichten. Ik zelf draag een helm als ik op fietsvakantie ga maar beslist niet in NL. Ik vind het ook niet te vergelijken met een helm bij het skieën alleen in vakanties. Bij sommige mensen speelt mode een rol, bij de fietshelm soms ook. Ik zag dat sterk in Amerika waar fietsers vaak een helm droegen en motorrijders totaal niet. Een helm geeft de boodschap af dat fietsen gevaarlijk is. Helemaal verkeerd. Vrienden van mij in Duitsland zeggen dat ze niet meer gaan fietsen als ze verplicht een helm moeten dragen.

Adriaan Walraad (Walraad verkeersadvisering bv)
04-06-2012 @ 22:13

Riet is ook tegen een helm voor sportklimmers begrijp ik? in de klimhal is dat vanzelfsprekend, buiten kunnen kleine vallende steenjes van een klimmer boven je hard aankomen. Het is een ouwetje: geef je verstand eens voorrang!

In canada kon ik niet uitleggen dat een mandje op een fiets in Nederland heel gewoon is (voor hen zoiets als geraniums op een fitness apparaat) en spiegeltjes op je fiets (voor hen: er zitten immers ook spiegels op je auto en elke canadees valt spontaan om als die over zijn/haar schouder kijkt) in Nederland niet. Culturen verschllen.

we delen overigens de mening dat er geen verplichting moet komen, maar tussen een verplichte helm en het standpunt van de fietsersbond zijn er nog vele hersenletseltjes te winnen. En voor wie zelf kiest voor een helm is de helm geen straf.

Marina Govaert de Groene (Fietsersbond)
04-06-2012 @ 22:56

Riet is iemand met een mening die ik deel, niet iedereen zit te wachten op het dragen van een helm, kijk maar naar de helmplicht op brommer en motor. wij dragen zelf altijd een cap. Mijn man zweet heel erg en zijn pet wordt nat. De helmen voldoen ook niet volgens een onderzoek. Een kind had bij het uitdelen op school in Zeeuwsvlaanderen een veel te kleine helm gekregen. 3 tot 6 kinderen per school dragen de helm nog, als de ouders er niet achter staan, werkt het ook niet. Je ziet veel Duitsers wel met een helm fietsen, maar partner of ouders juist niet. De keuze moet vrijblijvend zijn. Met bepaalde sporten kun je het niet vergelijken. Een kennis die met de racefiets onderweg was, heeft toch letsel opgelopen aan zijn hoofd, de helm was scheef op zijn hoofd terecht gekomen bij het vallen, maar als je dan doorrolt beschermt ie niet meer. Bovendien was de helm kapot gegaan. Je moet weer een nieuwe aanschaffen, da's bij een brommer ongeval ook. En als je nek een duw krijgt, kan je toch hersenletsel op lopen, dat kun je vergelijken met een auto die vanachter wordt aangereden, dan klaagt men ook over pijn in de nek. Waar men lang mee kan lopen tot dat helemaal over is.  

05-06-2012 @ 15:52

@A.J.M. Kroon:

Er bestaat GEEN helmplicht voor kinderen in Duitsland (en dus ook geen helmplicht voor volwassene fietsers).

De Duitse fietsersbond ADFC is een tegenstander van een helmplicht voor fietsers. Vrijwillig helm dragen is natuurlijk zinvol (doe ik al ruim drie decenia). Maar de positive effecten van het fietsen zijn meer dan tien keer zo groot dan de negative effecten van fietsongevallen (winst/verlies leeftijd). Dus, als een helplicht slechts een kleine daling van de fietskilometers tot gevolg heeft, is het resultaat al negativ.

Theo Zeegers (-)
06-06-2012 @ 11:30

@Adriaan Walraad

 

Uit (internationaal) onderzoek blijkt dat:

* gemiddeld genomen bij iedere 5 % meer helmgebruik het fietsgebruik daalt met 4 %

* de effecten van de helm op letselpreventie minimaal tot nul zijn (Elvik,2011).

Voor de bronnen verwijs ik naar de website van de Fietsersbond.

 

Het is opmerkelijk dat de SWOV in dit kader grootste onderzoek naar de effectiviteit van fietshelmen ooit gehouden (Elvik) negeert, zonder opgave van reden.

 

Ook voor skihelmen geldt: de effectiviteit is veel lager dan de reclamecampagnes ons doen geloven.

 

Verder is het aantal oudere fietsers met hoofdletsel heel veel groter dan kinderen. De focus op kinderen is irrationeel, als je naar de statistieken kijkt.

Adriaan Walraad (Walraad verkeersadvisering bv)
06-06-2012 @ 21:36

@theo zeegers begrijp me niet verkeerd: ik ben niet zeker minder fietser dan jij of de anderen van de fietsersbond. 

onderzoek geeft aan aan dat (...), maar als dat zo is dan is dat een generieke uitspraak. waar ik aandacht voor vraag is nuance: als mensen zich veiliger voelen met een helm (volgens maslow van elementair belang!), wat is daar dan zo erg aan? kan je je dan echt niet voorstellen dat mensen graag een helm op willen? 

voor mezelf als ik ga wielrennen of ga sportklimmen buiten, als ik ga skien. Voor mij hoort daarbij dat ik geen alcohol drink, geen domme dingen doe, verantwoordelijk ben voor mezelf en voor anderen. voor mij hoort een helm daarbij. ik fiets er niet minder om, ik ski er niet minder om en ik klim er niet minder om. integendeel.

rest nog een laatste observatie: als fietsers slecht scoren in de (trends in) statisteken van  verkeersveiligheid, dan denk ik dat je met deze campagne een verkeerd signaal afgeeft. ik zou de suggestie doen: communiceer niet wat niet, maar communiceer wel wat wel....niet foeteren op helmen, maar vertellen hoe je effectiever aan de veiligheid van de fiets kan werken. Daar help je fietsers mee!

ennneeehhh.... ik heb daar ook nog wel wat ideeen over hoe dat kan!

 

Leo Maathuis (Fietsersbond)
06-06-2012 @ 23:44

@adriaan: het gaat niet over wie individueel meer of minder fietsers is, of  wanneer een individu kiest voor een helm of niet. Het gaat over statistiek. Het gaat niet over de helm maar over de eventuele verplichting.

Als een helm verplicht wordt gesteld gaat men minder fietsen. De neuroloog heeft gelijk dat hersensletsel voorkomen had kunnen worden met helm. Dat geldt ook even goed voor dat verminderde aantal fietsers.

Voor iedeeen voor veiligheid voor de fietsersta ik open. Lang leve de constructieve discussie.

Theo Zeegers (-)
07-06-2012 @ 09:06

Dank Adriaan, die ideeen hoor ik graag

En wij wekren daar ook aan, ik wijs alleen maar op ons baanbrekende werk op het gebied van de fietsersairbag (dat is dus een airbag op auto's, voor de goede orde), zie onze website.

Iedereen die een helm op wil zetten, mag dat van mij doen.

Het is een persoonlijke afweging.


Wij hebben commentaar op de massamediale campagnes van de provincie Zeeland en de SWOV. Zij communiceren achterhaalde en dus onjuiste cijfers en maken daarmee mensen bang.

* Het beeld dat gewone fiietsers zonder helm en kinderen in het bijzonder een hoog risico lopen is vlakweg in strijd met de feiten

* Het beeld dat een helm altijd helpt ook: 13 % van de fietsers op de eerste hulp had een helm op, terwijl minder dan 1 % van de fietsers een helm draagt.

* een deel van de helmen is onveilig, de fabricanten hebben ten onrechte zichzelf een kwaliteitskeurmerk gegeven. Bedrog om geldelijk gewin.

 

Dus samenvattend, als mensen zich ergens veilig bij voelen terwijl het feitelijk niet veilig is, dan maak ik me daar druk om.

Ik ga inderdaad veel liever praten over maatregelen die baanbrekend levend redden, zoals Intelligente SnelheidsAdaptie voor auto's. Alle hulp is welkom !

 

Theo Zeegers

 

 

Theo Zeegers (-)
07-06-2012 @ 09:07

@PeterButyer

Al het onderzoek over helmen komt uit het buitenland.

Als je buitenlands onderzoek irrelevant vindt (een opinie die ik niet deel, voor de goede orde), dan is er dus ook geen enkele basis voor de stelling dat de fietshelm in ons land positief zou zijn.

Reactie plaatsen

Alleen geregistreerde gebruikers kunnen een reactie plaatsen. Vul a.u.b. uw e-mailadres in om uw registratie te controleren

E-mail: