Gebrekkige registratie verkeersongevallen belemmert onderzoek naar fietsonveiligheid

2012
plaatje

Het ontbreken van een goede verkeersongevallenregistratie is een van de belangrijkste knelpunten om het onderzoek naar de verkeersonveiligheid van fietsers op een hoger plan te brengen. Dat stelt de SWOV in de studie 'Van fietsongeval naar maatregelen: kennis en hiaten'.

Daarin inventariseert het instituut ten behoeve van de Nationale Onderzoeksagenda Fietsveiligheid (NOaF) hoe het er voor staat met de verkeersveiligheid van de fietser en wat er zou moeten gebeuren aan wetenschappelijk onderzoek om die te verbeteren. Directe aanleiding vormen de verontrustende aantallen verkeersslachtoffers onder fietsers. In Nederland komen jaarlijks bijna 190 fietsers om het leven. Dat is een kwart van alle verkeersdoden in Nederland. Van de ernstig verkeersgewonden is zelfs meer dan de helft een fietser (55%), wat neerkomt op gemiddeld ruim 9.200 ernstig gewonde fietsers per jaar in de afgelopen vijf jaar. Daarbij is het aantal ernstig gewonde fietsers opgelopen van ongeveer 7.100 in 2000 tot bijna 11.000 in 2009. Ten slotte moeten er jaarlijks ook nog 71.000 fietsers na een ongeval behandeld worden op een afdeling Spoedeisende Hulp (SEH). Dat betekent dat ook van de SEH-gewonde verkeersdeelnemers iets meer dan de helft fietser is.

Behalve dat een gebrekkige verkeersongevallenregistratie diepgaand onderzoek belemmert, is vaak ook niet bekend wat het effect is van generieke verkeersveiligheidsmaatregelen op de veiligheid van de fietser. Het staat wel vast dat naast de aanleg van fietspaden en vooral van rotondes de fietsveiligheid aantoonbaar heeft verbeterd maar er is bijvoorbeeld nauwelijks iets bekend over het effect van handhaving op de verkeersveiligheid van de fietser.
De SWOV pleit verder voor de ontwikkeling van zogenaamde Safety Performance Indicators voor fietsveiligheid. Daarbij gaat het om eigenschappen van het verkeerssysteem die bepalend zijn voor de veiligheid ervan. Daarbij kun je denken aan de noodzakelijke breedte van het fietspad in relatie tot de verkeersintensiteit of aan 'veilige snelheden' bij conflicten tussen fietsen en motorvoertuigen. Daarmee zijn de 'zwakke plekken' in het systeem beter te bepalen.
Letselbescherming van fietsers vraagt ook meer aandacht, aldus de SWOV. Er moet meer duidelijkheid komen over het effect van de fietshelm en externe airbags. En ook moet worden uitgezocht hoe trottoirbanden, paaltjes en verkeersborden beter zijn af te schermen. Daarnaast is een vraag wat het effect voor fietsers is van 'stille' motorvoertuigen en intelligente voertuigen, omdat die zich anders gedragen dan fietsers verwachten.
Specifieke aandacht vraagt de SWOV voor jongere en oudere fietsers. Voor de eerste groep kan de gevaarherkenning mogelijk worden verbeterd door training. En belangrijke onderzoeksvraag voor de groep ouderen is of de voordelen van de elektrische fiets zwaarder wegen dan de nadelen.

Nieuws
Onderzoekinstituten gaan samenwerken op het gebied van fietsveiligheid
2012
De belangrijkste onderzoekinstituten in Nederland die zich bezig houden met de verkeersveiligheid van de fietser hebben de handen ineen geslagen. Samen gaan ze eraan werken om door middel van wetenschappelijk onderzoek het aantal verkeersslachtoffers onder fietsers terug te dringen.
Notitie
Samenwerkingsnotitie NOaF
Otto van Boggelen , NOaF
2012
De Nationale Onderzoeksagenda Fietsveiligheid (NOaF) is een dynamisch samenwerkingsverband van organisaties die de verkeersveiligheid voor fietsers willen vergroten door wetenschappelijk onderzoek. In deze notitie worden de aanleiding, doelstelling, weg er naartoe en de organisatie van de NOaF besproken.
Beleidsnota
Van fietsongeval naar maatregelen: kennis en hiaten
Dr. M.C.B. Reurings, dr. W.P. Vlakveld, drs. D.A.M. Twisk, dr. ir. A. Dijkstra & drs. W. Wijnen , SWOV
2012
De verkeersveiligheid van fietsers ontwikkelt zich minder gunstig dan die van de overige verkeersdeelnemers. Om die reden wordt in Nederland de Nationale Onderzoeksagenda Fietsveiligheid (NOaF) opgesteld. Dit rapport wil enerzijds wetenschappelijke kennis aandragen voor een gerichte aanpak van de fietsonveiligheid en anderzijds aangeven op welke punten de noodzakelijke wetenschappelijke kennis nog ontbreekt.  Deze studie bestaat uit drie delen. Deel I geeft inzicht in de omvang en de ontwikkeling van de fietsonveiligheid in de laatste twee decennia in Nederland. Deel II beschrijft de kennis uit internationaal wetenschappelijk onderzoek om inzicht te krijgen in de oorzaken van deze ongevallen. Deel III inventariseert de effecten van de reeds getroffen maatregelen, en inventariseert de mogelijke kansen en bedreigingen voor fietsveiligheid in de toekomst.

Arie Vijfhuizen (Royal HaskoningDHV)
03-09-2012 @ 11:33

Onderzoek naar de veiligheid van langzaam verkeer en dan vooral fietsers is een goede zaak. De verslechterde registratie maakt het nagenoeg onmogelijk om goede conclusies te trekken uit analyses van ongevallen. Waar vooral op gelet moet worden bij de onderzoeken is niet alleen de "hardware (de weg en de omgeving daarvan met inrichting als paaltjes, drempels enz.)" waar de fietser gebruik van maakt, maar ook het eigen gedrag. Bij jongeren (maar zeker ook de ouderen) is het gebruik van een mobiel of muziekspeler heel normaal tijdens het fietsen. Afleiding die daardoor plaatsvindt en het rijgedrag soms behoorlijk beïnvloedt is van groot belang. Ouderen kunnen langer deelnemen aan het verkeer door bijvoorbeeld de electrische fiets, maar is dit nu wel veilig? De hogere snelheid vraagt ook een sneller reactievermogen. De vraag is of die wel aanwezig is en hoe moeten we daar dan weer omgaan qua wegbeeld, wegindeling enz. Kortom volgens mij genoeg redenen om goed onderzoek plaats te laten vinden.

Stefan Langeveld (Baluw)
03-09-2012 @ 20:56

"Het staat wel vast dat naast de aanleg van fietspaden en vooral van rotondes de fietsveiligheid aantoonbaar heeft verbeterd."

Quod non: heel veel -buitenlands- onderzoek toont aan dat fietspaden onveiligheid dus gewonden oplevert, maar de deskundigen in nl weten het beter. 

Fietsverkeer buitenom rotondes is vragen om tegen-de-richting-in-fietsen en aanrijdingen.

meer

Kees van Malssen (Nederlandse Ligfietsvereniging NVHPV)
04-09-2012 @ 21:14

Hoewel elke gewonde of omgekomen fietser er 1 te veel is, moeten we het wel in perspectief blijven zien: fietsen draagt wezenlijk bij aan de "norm bewegen" die helpt om hart- en vaatziekten, diabetes etc te voorkomen. Wanneer men het aantal verkeersslachtoffers afzet tegen het aantal slachtoffers aan die aandoeningen kan er maar 1 conclusie zijn: alle middelen inzetten op meer fietsen. Nadruk op "onveiligheid" werkt hierbij averechts.

Verbeteringen in de verkeersveiligheid zijn nog steeds belangrijk, maar zouden veel meer vanuit een positiever insteek (kijk eens hoe fijn en vlot ik via dit tunneltje de drukke weg kan kruisen) dan vanuit een negatiever insteek (dit tunneltje maakt oversteken hier minder gevaarlijk) benaderd moeten worden.

Theo Zeegers (Fietsersbond)
05-09-2012 @ 10:51

@Stefan Langeveld

Ik ben heel benieuwd welk onderzoek je bedoelt. In Belgie, ik bedoel Vlaanderen, zijn verschillende studies verschenen (van dezelfde auteur) die dit inderdaad beweerden. Dat bleek het gevolg te zijn van het massaal voorkomen van strookrotondes in Vlaanderen. Dat die onveilig zijn voor fietsers, was in ons land al twintig jaar bekend.

Er is mij geen buitenlands onderzoek bekend waaruit blijkt dat CROW-rotondes op zijn Nederlands (dus met vrijliggende fietspaden) onveilig zouden zijn.

Er is wel een karrevracht van onderzoek uit ons land dat ze veiliger zijn dan alternatieve kruispuntoplossingen. Ik verwijs naar deze website en die van de SWOV.

Stefan Langeveld (Baluw)
07-09-2012 @ 13:07

@ Theo Zeegers

Ik schreef over fietspaden en vul dat nu aan met de verwijzing naar de lijsten met onderzoeken op Baluw.
Jij schreef alleen over rotondes (waarom ?). De veiligheid daarvan is voor mij geen uitgemaakte zaak. Rotondes zijn relatief veilig omdat iedereen zelf moet opletten en de omgeving vrij eenvoudig is (mits zonder fietspaden dus), daar pleit ik voor. In het -onbeminde- onderzoek van Janssen (2004) zijn rotondes en ongeregelde kruispunten het meest veilig.
Maar fietsers op fietspaden (en voetgangers in mindere mate) maken het op- en afrijden lastiger, omdat ze van alle kanten kunnen komen. Hetzelfde risico als bij de tweerichting-fietspaden. Vandaar mijn stelling: fietsverkeer mag niet buitenom rotondes.
Dat rotondes niet zo veilig zijn voor fietsers en voetgangers blijkt uit
- De gevaarlijkste kruispunten in Gelderland (binnen- en buitendorps): bij de ergste vijf zijn vier rotondes (allen bibeko) en vier verkeerslichten.
- Uit de lijst met black spots 2007 – 09 in Amsterdam blijkt dat van de 482 slachtoffers er 37 op rotondes vielen (en 367 bij stoplichten), dit is 8 procent.
- In 2010 viel één van de twaalf verkeersdoden in Amsterdam op een rotonde (voetganger)

- Bericht mei 2006: “De rotonde op het Nansenplein in Goes-Zuid voldoet aan alle normen. De vijf ongelukken, waarbij een met dodelijke afloop, die er sinds mei 2005 waren te betreuren, zijn te wijten aan menselijke fouten.” Sindsdien nog vele aanrijdingen.

Bedenk daarbij dat slechts 1 op de 100 kruisingen een rotonde is, en vergeet de regressie naar het gemiddelde niet: juist de beroerdste kruispunten werden en worden een rotonde. Genoeg redenen om de discussie niet te sluiten.

Stefan Langeveld (Baluw)
07-09-2012 @ 13:09

link naar onderzoeken

Etienne Bral (Fietsersbond)
09-09-2012 @ 21:26

Sorry meneer Langeveld,

maar ik ben naar uw site www.baluw.nl gegaan en gelezen wat u allemaal stelt over fijn stof en hoe u correlatie en causaliteit uitlegt en personen aanhaalt die totaal geen medische kennis bezitten, dan kan ik alleen maar stil worden en maar niet meer reageren.

Er was vroeger een Australische arts die beweerde dat roken helemaal niet schadelijk was, integendeel het was juist goed en die had ook allerlei argumenten.

Als je gaat beweren dat die oude fijn stof normen van de EU niet op medisch onderzoek zijn gebaseerd en dat de steden nog nooit zo schoon waren dan ga je voorbij aan de huidige medische kennis en wat fijn stof vroeger was en wat het karakter nu is.

Stefan Langeveld (Baluw)
10-09-2012 @ 10:16

@ Etienne Bral: Een tip: In plaats van  "stil worden en maar niet meer reageren (sic)" zou je  goede argumenten kunnen geven. Of één goed argument. 

Theo Zeegers (Fietsersbond)
11-09-2012 @ 12:12

Stefan

 

Ik schreef vooral over rotondes omdat je daar zelf in je eerste reactie op focuste ('vooral').

Op dat punt is er dus geen karrevracht van buitenlandse onderzoeken.

 

Wat betreft gewone kruispunten met fietspaden:

Nederlands onderzoek gebaseerd op de Nederlandse situatie heeft recent onomstotelijk aangetoond dat vrijliggende fietspaden veiliger zijn (op voorangskruispunten). Ik verwijs naar Fietsberaad Publicatie 19b.

Stefan Langeveld (Baluw)
12-09-2012 @ 12:16

Theo,

Met selectief lezen blijft het onveilig voor fietsers. Een goede lezer kan niet concluderen “dat vrijliggende fietspaden veiliger zijn”.
Schepers en De Waard vonden deze volgorde in risico:
eenrichtingsfietspad 1 (referentie)
geen fietsvoorziening (gemengd profiel) 1,09*
fietsstrook 1,42*
tweerichtingsfietspad 1,97
(* niet significant)
Dat het gemengde profiel veilig is, staat niet in het staafdiagram en wordt verder niet genoemd. Deze volgorde ondersteunt mijn visie, dat sleutelen aan de kale straat en kruispunt slachtoffers maakt. Op kale kruispunten let iedereen op en past de snelheid aan, spookrijden komt niet voor. Voorrangsregelingen en fietsvoorzieningen tasten dat aan en leiden tot slecht rijgedrag, waaronder spookrijden, een grote plaag die door de fietsgemeente danig onderschat wordt.
Vervolgens gaat men door met sleutelen: tweerichting-fietspaden (om spookrijden te formaliseren ?), markering, bebording, en drempels die automobilisten dwingen om naar het wegdek te kijken.
Zelfs de fietsstrook geeft de fietser een vals gevoel van veiligheid. Onderzoek toont aan dat rode of blauwe stropen op het kp-vlak leiden tot meer ongevallen. Driekwart van de fietsers kijkt de zijstraat niet in als er een auto nadert.
Dat eenrichtingsfietspaden er zo goed uit komen verbaast me enigszins, het kan komen doordat automobilisten en fietsers eindelijk het gevaar van langsongevallen (en beide in dezelfde richting) beseffen en goed opletten.

Ik focuste niet op rotondes: 'vooral' staat in een citaat.

Kees van Malssen (Nederlandse Ligfietsvereniging NVHPV)
12-09-2012 @ 13:42

Stefan,

Ik heb op je website gekeken naar je uitgebreide argumenten tegen fietsvoorzieningen (binnen de bebouwde kom). Een groot deel daarvan is suggestief danwel onjuist. 

Het klopt dat paaltjes die op het fietspad geplaatst worden voor onveiligheid zorgen (staat zo op jouw site). Alleen, dat maakt niet het fietspad onveilig, maar het paaltje. Idem voor slecht onderhoud etc. 

Het wordt ondertussen ruimschoots erkend dat het nadeel van fietspaden zit bij de interactie met overige infrastructuur. Dit betekent slecht aangelegde structuur. Opnieuw, slechte aanleg, slecht ontwerp, slecht onderhoud is allemaal onveilig (ben ik met je eens) maar zegt *niet* dat fietspaden zelf onveilig zijn. 

Ook binnen de bebouwde kom zijn er legio mogelijkheden om dmv fietspaden het aantal kruisingen te verminderen (kom eens in Rotterdam langs de Gordelweg fietsen, het zeer prettige, veilige, snelle, comfortabele fietspad tussen Gordelweg en A20).

Je stelt dat bij ongeregelde kruisingen iedereen oplet en de snelheid aanpast. Dat is pure illusie! En er hoeft maar een enkeling te zijn die dat niet doet en de kruising is een gevaarlijke plek.

Verminder het aantal directe kruisingen (bv door ongelijkvloers kruisen) en het aantal ongelukken gaat naar beneden, doorstroming en comfort gaan omhoog. Dit is precies de reden waarom per voertuigkilometer autosnelwegen zo veilig zijn.

Stefan Langeveld (Baluw)
12-09-2012 @ 16:04

Kees,
natuurlijk: perfecte, obstakelloze fietspaden zijn beter en veiliger dan de bestaande. Maar zoals altijd kun je twee kanten op: het probleem erkennen (met kale straten heb je veel minder last van slechte aanleg, slecht ontwerp, slecht onderhoud) of doormodderen, denkend dat 'als we maar willen' (lees: voldoende miljoenen ertegenaan gooien) de fietspaden significant beter zullen worden.
Ik wil de Gordelweg graag bekijken, maar solitaire oversteken (over drukkere wegen) hebben of lange wachttijden voor fietsers of een hoog risico. Verder moeten we zo min mogelijk geld verspillen aan het scheiden op netwekniveau, het maken van autovrije verbindingen.
Pure illusie ?
- Ga eens kijken bij ongeregelde kruispunten
- Lees de conclusies van Janssen
- Die enkeling is alleen op ongeregelde kruispunten een probleem ?

Ik steun je pleidooi voor ongelijkvloers kruisen (dat lees je goed).

Renaat Van Hoof (Fietsersbond Afdeling Antwerpen (Belgiƫ))
13-09-2012 @ 13:49

@ Stefan,

gisteren heb ik nog twee presentaties gezien van (niet Nederlandse en recente) onderzoeken naar het verband tussen fietsinfrastructuur en ongevallen in Vlaanderen. Beide presentaties vallen natuurlijk niet in enkele woorden samen te vatten, maar enkele zaken (die grotendeels voor de hand liggend zijn) zijn mij bijgebleven:

- Er staan over dit onderwerp nog veel vragen open.

- Er is niet één oplossing het beste. Factoren als snelheid, intensiteit van het fietsverkeer en autoverkeer, allerhanden lokale omstandigheden, ... spelen een grote rol.

- Over het algemeen scoren aanliggende fietspaden goed op vlak verkeersveiligheid, maar minder op het gebied veiligheidsgevoel.

- Waar mogelijk is het scheiden van verkeersstromen heel belangrijk. Het is het verschil in snelheid en massa welke een belangrijke rol spelen in ongevallen(ernst).

- Kruispuntinrichting is minstens zo belangrijk (zoniet nog veel belangrijker) dan het soort fietspad (of het ontbreken van een fietspad) op zich.

- Er ontstaan grote problemen als de weginfrastrcutuur niet in overeenstemming is met de wegcategorisering.

Stellen dat fietspaden een slechte zaak zijn voor de verkeersveiligheid van fietsers, is dus veel te kort door de bocht en stelt de zaken veel te zwart-wit voor. Natuurlijk zijn er omstandigheden waarin gemengde infrastructuur of aanliggende fietspaden te verkiezen zijn boven vrijliggende fietspaden en speelt de inrichting van de kruispunten (o.a. de conflictpresentatie) een heel grote rol.

Beweren dat het scheiden op netwerkniveau een slecht idee is getuigt mijn inziens van een heel eenzijdige lezing van de huidige onderzoeken.

Theo Zeegers (Fietsersbond)
13-09-2012 @ 13:58

Stefan reageert stelselmatig niet op verzoeken tot onderbouwing

(ik wacht nog steeds op de buitenlandse onderzoeken die bewijzen dat fietspaden onveilig zijn).

Met niet onderbouwen van stellingen en selectief selecteren houdt het debat verder op

(NB: studie van Shared Space centrum in opdracht van het ministerie van vorig jaar toonde aan dat er geen enkele onderbouwing is van de stelling dat mengen veiliger is dan scheiden en bij meer dan 6.000 motorvoertuigen per etmaal zelfs onveiliger.

Vandaar dat Shared Space instituut verkeersveiligheid inmiddels als hoofdargument verlaten lijkt te hebben...)

Stefan Langeveld (Baluw)
14-09-2012 @ 13:57

Renaat,
- () aanliggende fietspaden: goed op vlak verkeersveiligheid, maar minder op het gebied veiligheidsgevoel. > Bij vrijliggende fietspaden geldt het omgekeerde. Ik vind de veiligheid belangrijker, wat vind jij ?

- Het is het verschil in snelheid en massa welke een belangrijke rol spelen in ongevallen (ernst). > Alleen als je ongevallen reduceert tot een voertuig dat op een blok beton wordt geschoten.

- Kruispuntinrichting is minstens zo belangrijk dan het soort fietspad op zich. > Ja daar gebeuren de meeste ongevallen, en zelfs de Swov stelt: fietspaden niet doortrekken op kruispunten.

- Er ontstaan grote problemen als de weginfrastrcutuur niet in overeenstemming is met de wegcategorisering. > Er ontstaan grote problemen als de autoriteiten gaan prutsen. Als ze hun mensbeeld (je kunt niet vertrouwen op de verkeersvaardigheid van het publiek) vertalen in een theorie (duurzaam veilig) en daarmee alle wegen gaan herinrichten (elke gemeente op zijn eigen manier bovendien) waardoor de weggebruikers (en de deskundigen) in de war raken en te veel aandacht nodig hebben om hun weg te vinden tussen de randen en over de hobbels.

We zijn het fundamenteel oneens, want ik zeg:
Stellen dat fietspaden een goede zaak zijn voor de verkeersveiligheid van fietsers, is dus veel te kort door de bocht en stelt de zaken veel te zwart-wit voor.

Is mijn argumentatie op baluw ook te kort door de bocht ? link bij 07-09-2012 @ 13:09

Welke onderzoeken tonen aan dat scheiden op netwerkniveau een goed idee is ?

Stefan Langeveld (Baluw)
14-09-2012 @ 14:21

Theo, 

welk onderzoek van het Shared Space centrum bedoel je ?

De link naar mijn argumentatie en onderzoeken staat al enige tijd hierboven : 07-09-2012 @ 13:09 .  Maar ik kan hier een fragment plakken:

Uit de factsheet Fietsvoorzieningen van de SWOV ():
“Ook in het buitenland is onderzoek gedaan naar de veiligheid van verschillende soorten fietsvoorzieningen. Elvik et al. (2009) hebben vele daarvan opgenomen in een meta-analyse. Waarschijnlijk zeggen de buitenlandse effectschattingen echter niet veel over de Nederlandse situatie, omdat Nederland met zijn vele fietsvoorzieningen en hoog, dagelijks fietsgebruik behoorlijk uniek is.”
Iedereen kan hieruit opmaken dat die meta-analyse negatief is over fietspaden. Hij staat in The handbook of road safety measures (). Dertien studies naar Cycle tracks werden bekeken, waaronder een uit Nederland.
Op p. 158 (mijn vertaling; ik voeg de percentages uit de tabel toe):
“ Fietspaden moeten fietsen veiliger en aantrekkelijker maken. Maar ze blijken niet voor meer veiligheid te zorgen. Het totaal aantal ongevallen nam licht toe (+7, niet significant) en het aantal op kruispunten nam significant toe (+24% ; op wegvakken -11%). Het lijkt er op dat de ongevallen verplaatst zijn van wegvakken naar kruispunten. Een mogelijke verklaring voor de toename van ongevallen op kruispunten is dat door de ruimtelijke scheiding tussen fietser en autoverkeer fietser en automobilist minder op elkaar letten. Daarnaast kunnen fietsers hun veiligheid te hoog inschatten.”

Reactie plaatsen

Alleen geregistreerde gebruikers kunnen een reactie plaatsen. Vul a.u.b. uw e-mailadres in om uw registratie te controleren

E-mail:
 
Zend pagina
Bericht:*
E-mail adres naar wie u het wilt verzenden*
**
Uw gegevens*
E-mail*
Naam:

* verplicht